Unang Taon
Sa pagtatapos ng unang taon, ang mag-aaral ay nararapat na nagtataglay na ng sapat na kaalaman at kasanayan sa mabisang pakikipagtalastasang akademiko sa tulong mapanuring pagbasa ng iba’t ibang uri ng teksto at angkop na mga elementong pangretorika.
A. Pakikinig
1. Nalilinaw ang batayang proseso sa mabisang pakikinig
1.1 Naihahanda ang sarili sa pakikinggang mensahe sa pamamagitan ng pag-alam sa paksa at sa komteksto nito
1.2 Natutukoy ang kabuluhan at kaugnay ng paksa sa taong/ mga taong panggagalingan ng mensahe
1.3 Naipamamalas sa ekspresyon n mukha, galaw ng mata at katawan ang pagpokus ng atensyon sa pakikinggan
1.4 Nakatutugon sa napakinggan sa pamamagitan ng di-verbal na paraan (pagtago, pagngiti, pagkulot ng nuo, pagiling, pagpalakpak, atbp.)
1.5 Nakapagbibigay ng sariling reaksyon (verbal) sa pinakinggan sa tamang panahon at sitwasyon
1.6 Nakagagamit ng mekanismo sa pagtanda/paggunita sa pinakinggan (hal. Paggamit ng akronim-SMART)
2. Napapauunlad ang kasanyan sa pag-unawa sa diskursong pinakinggan
2.1 Nalilinaw ang ideya batay sa;
· Dami o lawak
· Tiyak at di-tiyak
· Lokasyon o direksyon
· Sanhi at bunga
2.2 Napaghahambing sa isang usapan ng mga tuwiran/di-tuwirang pahayag
2.3 Nasusundan ang daloy ng pinakikinggan kung paano ito
· Nakapagsisimula (nagtatanong, nagbababala, sumasang-ayon, atbp.)
· Nakapagpapatuloy (nagdaragdag, nagpapahalaga, nagpapalutang ng ideya, nagbabawas)
· Nagwawakas (nagtatanung, nagbubuod, atbp.)
2.4 Naggbibigat diin ang mahahalagang punto sa diskursong pinakinggan
· Personahe
· Datos/istadistika
· Pangyayari/kaganapan (events)
· Sipi
2.5 Natutukoy sa pinakinggang diskurso ang mga pahayag na;
· Naglilinaw sa pangunahing ideya
· Nagpapakilala ng ideya
· Nagpapatibay ng ideya
· Naglilipat ng isang ideya sa bagong ideya
2.6 Natutukoy ang mga susing salita (keywords) na nagpapahayag ng paksa proposisyon
2.7 Natutukoy ang angkop napunto sa isang teksto na may
· Koordinasyon ng magkakaugnat na impormasyon
· Maayos na pagkakasunod-sunod ng mga nagsasalungatang ideya
2.8 Natutukoy ang pag-uugnay ng mga pangungusap sa loob ng tekstong pinakinggan sa pamamagitan ng salita/parirala na nagpapahayag kung ito’y;
· Pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari (kronolohikal)
· Pagkakasunod-sunod ng mga ideya(lohikal)
· Pagbibibgay-diin
· Pagtutulod/pag-iiba
2.9 Natutukoy ang mga pahayag na nagpapakita ng intension ng nagsasalita tulad ng;
· Naglilinaw
· Nagbababala
· Nagpapayo
· Nangagatwiran
· Nanghihikayat
· Atbt.
3. Napalalalim ang pag-unawa sa diskursong pinankinggan sa pamamagitan ng pagsusuri sa nilalaman nito
3.1 Nasusuri kung may sapat na kaalaman sa paksa ang nagsasalita
3.2 Natitiyak kung ang pinakinggang proposisyon ay matibay o hindi
3.3 Natitiyak kung ang mga konsepto ay malinaw ayon sa konteksto o ito
· Paksang tinanalakay
· Larangang kinabibilangan ng paksa (hal. Sosyolohiya)
3.4 Nasusuri ang antas ng kahalagahan ng impormasyon
3.5 Natitiyak ang maaaring kalabasan ng ideyang tinatalakay batay sa intension ng nagsasalita
4. Nakagagawa ng sariling pag-aayos ng mga ideyang pinakinggan
4.1 Nabubuod ang teksto batay sa mahahalagang punto
4.2 Naisasagawa ang pagtatala ng napakinggang impormasyon sa pamamagitan ng hawig (paraphrase)
4.3 Naililipat ang impormasyon mula sa diskursong napakinggan tungo sa iba pang anto (transcoding)
5. Nakapaglalahad ng sariling reaksyon (pasalita o pasulat) ssa mga ideyang pinakinggan
5.1 Naipaliliwanag ang katwiran sa pagsalungat o pagsang-ayon sa ideyang pinakinggan
5.2 Nakabubuo ng mga tiyak na paninindigan kaugnay sa pinakinggan
5.3 Nakabubuo ng mga anglop na tanong sa mensaheng napakinggan
5.4 Napipili ang angkop na ekpresyon/pananalita sa pagpapahayag ng sariling puna
5.5 Nakagagawa ng angkop na pagwawasto sa mga inaakalang maling pananaw o impormasyong napakinggan
B. Pagsasalita
1. Nagpapahayag ng ideya o opinion gamit ang kaalamang gramatikal
1.1 Naisasaalang-alang ang tono, diin, haba at antala sa pagpapahayag.
Hal. Kain na.
Kain na?
Kain na!
1.2 Nakabubuo ng iba’t ibang salita batay sa punong salita sa pamamagitan ng;
· Paglalapi
· Pag-uulit
· Pagtatamba!
1.3 Nagagamit ng wasto ang mga salitang may diptonggo at klaster
1.4 Nakagagamit ng angkop na mga salitang hiram
1.5 Nakagagamit ng mga salitang may pagbabagong morpoponemiko tulad ng;
· Asimilasyon
· Pagpapalit ng ponema
· Paglilipat-diin
· Pagkakaltas ng ponema
· Atbp.
1.6 Nagagamit ng wasto ang iba’t ibang modal (hal. Dapat, pwede, basta, maari) ng Filipino
1.7 Nakagagamit ng angkop na bahagi ng pananalita sa pagbuo ng:
· Paksa ng pangungusap
· Pagnaguri ng pangungusap
1.8 Nasusuri ang mga sangkap o element ng pangungusap gamit ng pandiwa
1.9 Natutukoy sa loob ng pangungusap ang mga pandiwa, kompleto at pokus nito tulad ng:
· Kumplemento/pokus aktor: tagaganap
· Kumplemento/pokus layon: objek/gol
· Kumplemento/pokus ganapan: lokatib
· Atbp.
1.10 Nakabubuo ng pangungusap batay sa anyo nito:
· Payak
· Tambalan
· Hugnayan
· Langkapan
2. Nakapagpapahayag ng ideya o opinyon nang mabisa gamit ang mga elementong retorikal at kasanayan sa komunikasyon verbal
2.1 Nakabubuo ng iba’t ibang uri ng pangungusap batay sa layon tulad ng:
· Naglalarawan
· Nagsasalaysay
· Naglalahad
· Nangangatwiran
2.2 Nagagamit ng malinawq ang mga pangungusap na nagpapahayag ng:
· Damdamin
· Ideya
· Kaisipan
· Mensahe
2.3 Nakagagamit ng angkop na mga:
Simbolo (Hal. Bandila)
· Imahe (Hal. Kahirapan: namamalimos)
· Pahiwatig (Hal. Alas dose! Oras ng tanghali)
2.4 Nakakbubuo ng mga pahayag mula sa dalawang o higit pang ideya
2.5 Napag-iiba sa pagpapahayag ang mga salita/pangungusap na nagsasaad ng:
· Ideyang batay sa katotohanan (facts)
· Opinyon
2.6 Nakabubuo ng mga pangungusap na:
2.6.1 Naglilinaw ng ideya
· Nagpapakilala ng ideya
· Nagpapatibay ng ideya
· Naglilipat ng ideya sa bagong ideya
· Nagwawakas ng ideya
2.6.2 Nagtitiyak sa ideya kung ito’y pangunahin/di-pangunahin
2.6.3 Nagpapahayag ng palagay na:
· Kasiya-siya
· Dikasiya-siya
2.6.4 Nagpapakilala ng:
· Pagkakatulad ng ideya
· Pagsasalungatan ng ideya
2.7 Nalilinaw ang kahulugan ng mga salita at konsepto
2.8 Napipili ang angkop na ekspresyon/pananalita sa pagpapahayag ng:
·Panukala
·Pagpuna
·Pagsang-ayon
·Pagsalungat
·Positibong/negatibong pananaw
·Paninindigan
2.9 Nailalahad nang wasto ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayaring isinalaysay

C. Pagbasa
1. Napauunlad ang kasanayan sa pagbasa sa pamamagitan ng pagtiyak sa kahulugan ng mga salita ayon sa:
· Pagkakagamit sa pangungusap
· Denotasyon/konotasyon
· Tindi ng pagpapakahulugan
· Pagsasalungatan ayon sa:
-kumplementaryo (hal. Lalaki-babae, buhay-patay)
-antas o sukat (hal. Malaki-maliit, malamig-mainit)
-tugunan (hal. Nagtinda-bumili, nagbigay-tumanggap)
-pagkakaiba-iba ng kahulugan (higit sa isang kahulugan)
-talinghaga at idiom
2. Nagagamit ang dating kaalaman sa pag-unawa at pagpapakahulugan sa mga kaisipan sa teksto
2.1 Naiuugnay amg mga kaisipan sa tekstong binasa sa mga pansariling karanasan:
· Aktwal na naranasan
· Nasaksihan
· Napakinggan/nabasa
2.2 Nakapaghihinuha sa mga opinyong binanggit sa teksto
2.3 Nagagamit ang dating kaalaman sa pagbibigay-solusyon sa mga suliranin
2.4 Naiuugnay ang pinakamalapit na pansariling karanasan sa mga karanasang inilahad sa teksto
2.5Nakabubuo ng katwiran sa pagiging:
· Makatotohanan ng teksto
· Di-makatotohan ng teksto
3. Nalilinang ang pag-unawa sa tekstong binasa
3.1 Nahihinuha ang paksa ng teksto na di-tuwirang inilahad sa tulong ng:
· Pamagat
· Pangunahing kaisipan
· Simula
· Wakas
3.2 Naipaliliwang ang mga impormasyong ipinahahayag sa tekstong ekspositori sa tulong ng:
· Dayagram
· Grap
· Tsart
· Mapa
· Mgakauri nito
3.3 Natutukoy ang sanhi at bunga ng mga pangyayari sa tulong ng magkakaugnay na pahayag
3.4 Natutukoy ang mga positibo at nrgatibong opinyon sa teksto
3.5 Nakabubuo ng pansariling opinyon batay sa mga ideyang inilahad sa teksto
3.6 Nabubuod ang tekstong binasa sa tulong ng pangunahing at pantulong na detalye
3.7 Nakagbibigay ng alternatibong pamagat ng teksto
4. Napauunlad ang kasanayan sa anatikal at kritikal na pagsusuri sa tekstong binasa
4.1 natutukoy ang istraktura ng teksto
4.1.1 nakikilala ang kayariang balangkas ng mga teksto:
· Deskriptiv (naglalarawan)
· Narativ (nagsasalaysay)
· Expositori (naglalahad)
· Argumentativ (nangangatwiran)

4.1.2 Natutukoy ang tono ng teksto
4.1.3 Nasusuri ang tekstong binasa batay sa:
· Istilo sa pagbubuo ng salita
· Istilo sa pagbubuo ng mga pangungusap
· Istilo sa pagbubuo ng talata
4.1.4 Nakikilala ang pangunahing ideya sa isang pahayaga sa pamamagitan ng:
· Paraan ng paglalahad
· Pangwakas ng pagbibigay-diin
· Paksang pangungusap sa mga pahayag na pabuod
· Paksang pangungusap sa mga pahayag na pasaklaw
4.1.5 Naibibgay ang wastong hinuha sa:
· Pangyayari
· Kaalaman
· Pakay o motiv
· Layon ng may-akda
4.2 Nailalapat ang karanasang pangsarili at panlipuanan sa nilalaman ng teksto
4.2.1 Nalalagom ang mga impormasyong nakapaloob sa binasa sa sariling pagpapakahulugan
4.2.2 Naibabahagi ang sariling pananaw sa katangian ng teksto ayon sa:
· Kaangkupan sa lipunan
· Pagkamakatotohanan
· Pagka-kapani-paniwala
4.2.3 Naihahambing ang mga kaisipang nailahad sa teksto sa:
· Pamantayang pansarili
· Pamantayang galing sa ibang tao
· Sinasabi ng ibang tekstong binasa
4.2.4 Nabibigyang-impresyon ang kahihinatnan ng mga pangyayari sa pamamagitan ng:
· Pagbuo ng sariling wakas
· Pagbabago ng wakas

D. Pagsulat
1. Nailalapat ito ang tamang proseso sa anumang Gawain sa pagsulat
1.1 Bago sumulat
· Naisasagawa ang iba’t ibang teknik sa pagpili at pagtiyak sa paksang isusulat
· Nagagamitang iba’ibang istratehiya sa pangangalap ng mga ideya tulad ng:
· Mabilisang pagsulat
· Brainstorming
· Role playing
· At iba pa
· Natitiyak ang layunin para sa isasagawang sulatin
· Natutukoy ang target sa tagabasa ng gagawing pagsulat
1.2 Habang sumusulat
· Nakabubuo ng balangkas sa tulong ng mga ideyang nabuo o nakalap
· Nakakasulat ng unang burador (draft) batay sa binuong balangkas
· Naisasagawa ang nararapat na pagrerebisa ng burador habang ginagawa ang pagsulat
· Naisasangguni sa ilang kamag-aaral/guro ang burador na binuo para sa ilang mungkahi o pagdaragdag
· Nakasusulat ng isa o higit pa sa isang burador
1.3 Pagkatapos sumulat:
· Naibabahagi sa iba ang nabuong sulatin o komposisyon sa pamamagitan ng:
· Pagdidispley sa bulletin board
· Paggawa ng iasang antolohiya o kalipunan
· Paglalatha ng isinulat
· Pagdaraos ng Araw ng mga Manunulat (author’s day)
· Atbp.
2. Nagagamit ang mga tiyak na pamantayan at pamamaraan sa pagsulat ng maayos, mabisa at masining na:
· Anekdota
· Talambuhay
· Tulang talambuhay (bio poem)
· Talaarawan
· Iba’t ibang uri ng liham
· Iba pa.


MGA KOMPETENSING LILINANGIN SA PAGSUSURI NG IBONG ADARNA
Pangkalahatang layunin sa pagbasa ng akda ang (a) magkaroon ng pangkalahatang kaalaman tunko sa akda at genre at panahong kinabibilangan nito, at (b) mapahalagahan at makalugdan ang buong akda.
1. Nailalahad ang kaligirang pangkasaysayan ng akda sa pamamagitan ng:
1.1 pagtukoy sa mga kondisyon sa panahong isinulat ang akda
1.2 Pagpapakita ng pag-iral ng kondisyong ito sa kabuoan o ilang bahaging akda
2. Natutukoy ang kakaibang katangian ng akda sa pamamagitan ng:
2.1 Pagbubuod sa akda
2.2 Pagtiyak sa mga ilementong makikita sa akda kaugnay ng kinabibilangan nito genra(korido)
2.3 Pagtukoy sa mga papel na ginagampanan ng mga tauhan sa akda
2.1 Pagbibigay-kahulugan sa mga:
· Matalinhagang kaisipan
· Tayutay
· Simbolo
2.5 Paglalahad ng pangunaging kaisipan sa bawat kabanata
2.6 Pagtuntun sa mga pangyayari sa akda
2.7 Pagtukoy sa nga tunggaliang naganap sa akda
2.8 Pagtiyak sa tagpuan
3. Nasusuri ang mga kaisipang lutang sa akda gaya ng: katapatan:
·Katapatan
·Pagmmahal sa magulang/kapatid
·Pakikipagkapwa
·Pagsusumigasig
·At iba pa
3.1 Naiisa-isa ang mga bahaging tumitiyak sa mga kaisipang lutang sa akda
3.2 Natitiyak ang kabuluhan ng mga kaisipang lutang sa akda kaugnay ng mga karanasang:
·Pansarili
·Pampamilya
·Pangkomunidad
·Pambansa
·Pandaigdig
3.3 Naipapahayag ang sariling paniniwala at pagpapahalaga kaugnay ng kaisipang inilahad sa akda
3.3.1 Nakapaglalahad ng pagsang-ayon at pagsalungat sa mga kaisipang inilahad sa akda
4. Nasusuri ang akda batay sa iba;t ibang lapit at pananaw sa panunuring pampanitikan
4.1 Naiisa-isa ang mga akda elementong roamantiko na pangunahing katangian ng akda
4.2 Naiisa-isa ang mga elementong klasismo sa ilang bahagi ng akda
4.3 Napatutunay sa naturalisisko ng katangian sa ilang bahagi ngf akda
4.4 Nakapagpapatunay sa naturalisisko ng katangian sa ilang bahagi ng akda
4.5 Natutukoy ang mga imaheng ginamit sa akda
5. Naipakikita ang pagkakataon ng mas malalim na pagkaunawa sa akda upang mapahalagahan at kalugdan ito nangiubos
5.1 Nailalahad nang pasalita o pasulat man ang mga pansariling damdamin tungkol sa akda na may kaugnay sa:
· Mga hilig/interes o kawilihan
· Kagalakan/kasiglahan
· Pagakinip/pagkayamot
· Pagkatakot
· Pagkapooot
· Pagka-aliw/pagkalibang
· At iba pa
5.2 Naipapakita ang pakikisa at pakikisangkot sa mga tauhan at kaganapan o pangyayari sa akda sa pamamagitan ng pagiging:
· Sensitibo
· Pagkamahabagin
5.3 Nakapagbibigay ng sariling puna o reaksyon sa kahusayan ng may akda sa paggamit ng dalita at mga kaukulang pagpakahugan sa akda
5.4 Nabibigyang-pansin ang artistikong kakayahan na may akda sa paggamit ng mga alitang naglalarawan sa akda
5.5 Nakapaglalarawan sa mga tauhan at pangyayari sa tulong ng imahinasyon at lahat ng pandamdam
5.6 Natutukoy sa akda ang mga:
· Tradisyong katutubo at pambansa
· Pananaw at panrelihiyon
· Kaugnay na pangyayari sa kasaysayan
· Kaugnay na pangyayari sa kasalukuyan
5.7 Naihahahmbing ang akda sa ilang katulad na akda na:
· Nabasa
· Napanuod
· Napag-aralan sa klases

IKALAWANG TAON
MGA PANLAHAT AT TIYAK NA KASANAYANG PAMPAGKATUTO SA FILIPINO
IKALWANG TAON
Sa pagkatapos ng ikalawang taon, ang mag-aaral ay dapat na nagtataglay na ng kasanayan at kahusayan sa kognitibong pagsusuri ng ia’t ibang teksto at nakagagamit ng wasto at angkop na istrakturang gramatikal sa isang akdemikong pakipagtalastasan, pasasalita o pasulay man

A. Pakikinig
1. Naisasagawa nang mahusay ang proseso ng pakikinig nang may pag-unawa gamit ang verbal at di-verbal na paraan pagtugon
1.1 Naipamamalas ang pagbibigay tuon sa sinabi ng nagsasalita sa pamamagitan ng mga di-verbal na palatandaan.
Halimbawa: Nakatuuon ang pansin sa nagsasalita
Hindi nakikipag-usap sa katabi
Backchanelling cues: pagtango, pagngiti, pagsang-ayos ng katawan upang higit na marinig ang sinasabi atibp.
1.2 Natutukoy ang mga panawag-hudyat na ginamit ng nagsasalita upang:
· Magpatuloy
· Huminto nang bahagya
· Tumigil at
· Magwakas
1.3 Natutukoy ang kaangkupan ng usapan sa tiyak na sitwasyon batay sa:
-lugar (klasrum, kuridor, tanggapan)
-kausap (kaklase, kaibigan, guro)
-paksa (personal, akademiko, ekonomiko)
2. Napauunlas ang kasayan sa mapanuring pakikinig
2.1 Natutukoy ang pangunahing punto at mahahalagang detalye sa nakinggan
2.2 Natutukoy ang layon o intension o nagsasalita
2.3 Natutukoy ang kontradiksyon sa napakinggang pahayag
2.4 Natutukoy ang di-sapat na impormasyon at iba pang pagpapakahulugan ng nagsasalita
2.5 Napag-iiba ang katotohanan (facts) sa mga hinuha (inferences), opinyon at personal na interpretasyon ng nagsasalita at nakikinig
2.6 Natutukoy ang mga pakiling (biases, prejudices) at sariling interes ng nagsasalita
2.7 Naihahambing ang sariling saloobin ng nagsasalita
2.8 Naiuugnay ang pinaksa ng ngagsasalita sa iba pang paksa at karanasan
3. Nakagagawa ng angkop na pagtugon sa pinakinggang uasapn/talakayan
3.1 Nakukuha ang iba’t ibang tala mula sa napakinggan sa pamamagitan ng:
· Ugnayang pamaksa (nilalaman)
· Pagsulat kung ano ang narinig (dicto-comp)
· Ugnayang sunuran (pagkakasunod-sunod)
· Pagbibigay=diin o emphasis (pagsasalungguhit, asteristiko)
· Rebisyon: pagsisingit pagsisingit, pagbubura
3.2 Nakabubuo ng makabuluhang tanong batay sa napakinggan
3.3 Nakapaglalahd ng pagsang-ayon o di-pagsang-ayon sa napakinggan
3.4 Naililipat sa isang grapikong organayser ang mga impormasyong napakinggan (transkoding)
· Dayagram
· Grap
· Grid
· Atibp
3.5 Naisasagawa ang layon o intension ng pinakinggan gaya ng:
· Pagsunod sa payo
· Pagsunod sa inuutos
· Pagtugon sa pakiusap
B. Pagsasalita
1. Nagagamit ang mga kaalamang gramatikal at retorikal na makatutulong sa pagtatamo ng mbisang pasalitang komunikasyon

Natutukoy ang kahulugan ng pahayag bbunga ng tono, diin, haba at antala
Hal. Hindi, si Maria ang kumuha. (Si Maria talaga ang kumuha)
Hindi si Maria ang kumuha. (ibang tao ang kumuha)
1.2 Nagagamit ang mga angkop na salita/pahayag sa:
·Pagtanggi
·Pagtanggap
·Pagpapahayag ng agrumento
·Pag-iisa-isa
·Pagbibigay ng opinyon
·Pagbibigay ng oposisyon
·Pagbibigay ng alternatibo
·Pagtutulad ng ideya
·Paglalagom
1.3 Nagagamit ang salita/pangungusap ayon sa pormalidad ng pagkakagamit
· Balbal (hal. Parak)
· Kilokyal (hal. Pulis)
· Pormal (alagad ng batas)
· Pampanitikan (hal. Tagapamayapa)
1.4 nabibigyang-kahulugan ang mga pahayag/pangungusap na nagbibigay-pahiwatig
Hal. Alas dose na (gutom na)
1.5 Natutukoy sa loob ng pangungusap ang mga pandiwa, kumplemento, at pokus nito tulad ng:
· Kumplemento/pokus gamit: instrumental
· Kumplumento/pokus direksyonal
· Kumplemento/pokus sanhi: kausatibo
· Kumplemento/pokus tagatanggap/ binepaktibo
· Atbp.
1.6 Nakabubuo ng mga pangungusap na:
· Nagpapaliwanag
· Nangangatwiran
· Nagsasalaysay
· Naglalarawan
1.7 Naisasaalangalang ang mga panuring na ginagamit sa modipikasyon ng pangungusap
1.8 Nakagagawa ng pasalitang sarbey (hal. Pagbubuo ng mga katanungan)
1.9 Nakapagsasagawa ng interbyu
2. Naipamamalas ang kahusayan sa pagsasalita tungo sa mabisang komunikasyon
2.1 Nagagamit nang wasto ang angkop na istratehiya sa:
· Pagbukas ng usapan
· Paglipat at pagbalik ng usapan
· Pagtatapos ng usapan
2.2 Nakapagpapahayag nang wasto ng mga pag-aalinlangan/pagaatubili/pasubali (hal. maari, marahil)
2.3 Naipaliliwanag ang pagkasunod-sunod ng mga hakbang sa pagsasagawa ng isang Gawain
2.4 Nailalahad ang mga pagpapasya batay sa mga patunay at katwiran
2.5 Naipahahayag nang maayos ang matinding reaksyon sa mga bagay na di nagugustuhan (pagsasaalang-alang sa damdamin ng kausap)
Hal. Tama-Maari bang sundin mo ang pila
Mali-May pila rito, ano!
2.6 Nailalahad ng maayos ang pansariling pananaw, opinyon at saloobin (hal. sa aking palagay…)
C. Pagbasa
1. Napauunlad ang kakayahang umunawa sa binasang teksto sa pamamagitan ng pagkilala sa:
1.2.1 Pagkakiahawig o pagkakaiba
· Kasingkahulugan/kahawig na kahulugan
· Kasalungat na kahulugan
1.2.2 talinghaga o idyoma
1.2.3 pagbabagong naganap sa salita dahil sa:
· Pagpapaikli (hal. altanghap)
· Pagsasama/pagtatambal (hal. pedicab)
· Paglalapi
· Paguulit
1.2.4 tindi ng kahulugang ipinapahayg (clining)
Hal. ngiti, tawa, halakhak, hagalpak
1.2.5 nakasanayang pagtatambal (kolokasyon) batay sa:
Katangian (hal. linggwistik, di-tertanik)
Uri hal. simoy ng hangin (malakas na kolokasyon)
Mataas na gusali (mahinang kolokasyon)
Panhik- panaog, labas masok (pirmihang kolokasyon o hindi na maaring pagpalitin)
1.2.6 di-lantad na kahulugan ng salita sa pamamagitan ng:
· Halimbawa
· Paliwanag
· Pag-uugnay ng sariling karanasan
· Pahiwatig
· Kontekstong pinaggagamitan
· Mga salita/pahayag na pamilyar o pambansa (hal. mainit) at di-pamilyar o lalawiganin (hal. mabanas)
1.3 nabibigyang linaw ang mga ideya sa teksto sa tulong ng mga pananda: (markers) tulad ng mga:
1.3.1 panadang kohesyong leksikal:
· Pag-uulit
· Kasingkahulugan
· Antitesis
· Aposisyon
· Kasalungat
· Kolokasyon
· Superordinate (doctor-siruhano, ob-gyne- pedia)
1.3.2 panandang kohesyong gramatikal:
· Pagpapatungkol/referensya (anaphora/katapora)
· Hambingan
· Pagpapalit
· Elipsis
· Pag-uugnay

1.3.3 panandang diskurso(discource marker)
· Naghuhudyat ng pagkasunud-sunod
· Paraan ng pagkapagkabuo ng diskurso
· Naghuhudyat sa pananaw na gamit ng may-akda
1.4 natutukoy ang uring kinabibilangan ng teksto
· Deskriptiv (naglalarawan)
· Narativ (nagsasalaysay)
· Ekspositori (naglalahad)
· Argumentativ (nangangatwiran)
1.5 napipili ang pangunahin at pantulong na mga ideya o kaisipang nakasaad sa binasa
1.6 nahihihinuha ang pamaksang diwa ng teksto
1.7 naiisa-isa ang mga tiyak na layon ng teksto
1.8 naiisa-isa ang mga positibo at negatibong pahayag (pang-abay na panang-ayon/panaggi)
1.9 makilala ang tono ng teksto sa tulong ng mga tiyak na bahagi nito
1.10 nahihinuha ang sanhi at bunga ng mga pangyayari
1.11 napapangkat ang magkakatulad na ideya
1.12 napagsasama-sama ang mga magkakasalungat na ideya
1.13 naihahambing ang teksto sa iba pang uri ng teksto batay sa
· Paksa
· Layon
· Tono
· Pananaw
· Paraan ng pagkakasulat
· Pagbubuo ng salita
· Pagbubuo ng pangungusap
· Pagtatalata
2. nakagagawa ng mga gawaing nagpapatunay sa mapanuring pagbasa ng teksto
2.1 nakabubuo ng balangkas ng binasang teksto
2.2 nakabubuo ng sintesis ng mga kaisipan o ideyang nakapaloob sa teksto
2.3 nakapagbibigay ng impresyon sa teksto kaugnay ng:
· Paksa/tema
· Tono
· Layon
· Gamit ng mga salita
2.4 makabubuo ng hinuha batay sa:
· Mga ideya/pangyayari sa teksto
· Dating kaalamang kaugnay sa binasa
2.5 naibibigay ang kaugnayan ng teksto sa:
· Sarili
· Kapaligiran
· Ibang tao
2.6 nakapangangatwiran sa napiling alternatibong solousyon o proposisyon sa suliraning inilahad sa teksto
2.7 nakabubuo ng sariling pamagat ng teksto
2.9 nailalarawan sa imaheng biuswal ang mga kaisipan o ideyang napakaloob sa teksto
1.1.1 napag-iiba-iba ang mga katangian ng:
· Poesiya (panulaan)
· Prosa (tuluyan)
1.1.2 natatalakay ang gamit ng imahe o larawang diwa sa pagpapalutang ng tema o kaisipan
1.1.3 naipaliliwanag ang tono (saloobin ng persona ng tula)
1.1.4 nasusuri na ang tula ay bunga ng isang takdang panahon
D. PAGSULAT
1. naisaaalang-alang ang mga kasanayan sa paggamit ng mga Pilipino sa pagsulat
1.1 nakasusulat ng talata na binubuo ng m,agkakaugnay na mga pangungusap na nagpapahayag ng isang buong pagkakabuo, palagay o kaisipan
1.2 nakabubuo ng talata ng wastong paglulugar ng paksang pangungusap sa:
· Unahan
· Malapit sa unahan
· Katapusan
· Di-tuwirang nakalahad
1.3 nagagamit ang iba’t ibang teknik sa pagpapalawak ng paksa:
· Depinisyon
· Paghahalimbawa
· Pagsusuri
· Paghahawig o pagtutulad
· Sanhi at bunga
1.4 naisasaayos ang mga pangungusap sa loob at pagitan ng talata upang magkaroon ng kaisahan sa pamamagitan ng:
· Pag-aayos ng detalye na lohikal ang pagkakasunod-sunod
· Paggamit ng mga ekspresyong transisyunal
· Paglalahad ng mga pangungusap ng may magkatulad na pagkakabuo
1.5 napalulutang ang pangunahing diwa at iba pang pangsuportang ideya
Sa pamamagitan ng :
· Paglulugar ng mahahalagang kaisipan sa unahan at hulihan ng talata
· Pagsasaayos ng mga detalye mula sa di-makahulugan tungo sa pinka makahulugan
2. naipakikita ang kasanayan sa pagsulat ng komposisyon
2.1 naisaalang-alang ang sariling karanasan at kawilihan sa pagpili ng paksa
2.2 naisasagawa ang angkop na paraan ng paglilista ng paksa
2.3 nailalahad ng maayos ang mga kaisipan upang malinaw na maipakita sa target na mambabasa ang ugnyan ng mga ito sa loob ng talata sa pamamagitan ng:
· Kronolohikal na pagkakasunod-sunod
· Lohikal na pagkasunod-sunod patungo sa di-alam ang patungo sa kalahatan;payak patungo sa pagiging masalimuot at mula sa abstrak patungong konkreto
· Pagaayos batay sa kahalagahan ng mga ideya
2.4 nkabubuo ng isang balangkas upang maipakita ng malinaw ang sariling ideya at iatensyon sa pagbuo ng komposisyon
2.5 nakapipili ng pamagat na may dating ng pagiging orihinal at may pang-akit sa target na mambabasa
2.6 nagagawang kawili-wili ang paninimula ng komposisyon sa pamamagiatn ng:
· Kaakit-akit na pahayag
· Napapanahonh sipi o banggit
· Anekdota
· Serye ng mga tanong atbp.
2.7 nawawakasan ang komposisyon ng may pangkalahatang impresyon sa pamamagiatn ng:
· Pagbubuo
· Makabuluhang obserbasyon
· Kaisipiang hango sa binuong desisyon
3. naipakikita ang kasasnayan sa pagsulat ng isang tiyak na uri ng paglalahad
3.1 naisaalang-alang ang mga kailanganin sa pagsulat ng balita
3.1.1 nakikilala ang mga tiyak na pamantayan sa pagsulat ng balita
3.1.2 nakasusulat ng balita batay sa nakalap na mga impormasyon


KOMPETENSING LILINANGIN SA PAGSUSURI NG FLORANTE AT LAURA
Pangkalahatang layunin sa pagbasa ng akda ang (a) magkaroon ng pangkalahatang kaalaman tungkol sda akda at sa genre at panahong kinabibilangan nito; at (b) mapahalagahan at makalugdan ang binasang akda
1. natitiyak ang kaligirang pangkasaysayan ng akda sa pamamagitan ng:
1.1 pagtukoy sa mga kondisyon sa panahong sinulat ang akda
1.2 pagpapatunay ng pagiral ng kondisyong ito sa kabuuan o ilang bahagi ng akda
1.3 pagtukoy sa layunin ng may akda sa pagsulat ng akda
1.4 pagtasa sa epekto ng akda sa pgkaraang isinulat ito hanggang sa kasalukuyan
2. nalilinaw ang kakaibang katangian ng akda sa pamamagitan ng:
2.1 pabubuod sa akda
2.2 pagtiyak sa mga elementong nakikita sa may akda kaugnay ng kinabibilangan nitong genre ( awit, romansang metrical)
2.3 pagtukoy sa mga pael na gingampanan ng mga tauhan sa akda
2.4 pagbibigay kahulugan sa mga:
· Matalinhagang kaisipan
· Tayutay
· Simbolo
2.5 paglalahad ng pangunahing kaisipan ng bawat kabanata
2.6 pagtalunton sa mga pangyayari at tungalian na naganap sa akda
2.7 pagtiyak sa tagpuan
2.8 pagtukoy sa wakas ng akda
3. nasusuri ang mga kaisipang inilahad (Diyos,bayan,kapwa.magulang)
3.1 naiisa-isa ang mga kaisipang ito gaya ng:
· Pagmamahal
· Pagtataksil
· Kataptan
· Pamamalakad/pamamahala sa bansa atbp.
3.2 natutukoy ang mga bahaging tumitiyak sa mga kaisipang ito
3.3 natitiyak ang kabuluhan ng mga kaisipang ito kaugnay ng mga karanasang ito:
· Pansarili
· Pampamilya
· Pangkomunidad
· Pangbansa
· Pangdaigdig
3.4naipapahayag ang sariling mga paniniwala at pagpapahalaga sa mga kaisipang ito sa pamamagitan ng pagsang-ayon o pag-salungat
4. nasususri ang akda batay sa iba’t ibang lapis at pananaw sa panunuring pampanitikan
4.1 naiisa-isa ang mga elementong romantiko na pangunahing katangian ng akda
4.2 napatutunayan ang ilang elementong klasismo sa ilang bahagi ng akda
4.3 napaptunayan ang ilang elementong naturalisismo sa ilang bahagi ng akda
4.4 natutukoy ang mga imaheng ginamit sa akda
4.5 natitiyak sa ilang mga bahagi ang pagiging makatotohanan ng akda sa pamamagitan ng pag-uugnay ng ilang pangyayari sa kasalukuyan
5. naipakikita ang pagkakaroon ng mas malalim na pagkaunawa sa akda upang mapahalagahan at kalugdan ito ng lubos
5.1 nailalahad ng pasalita o pasulat man ang mga pansariling damdamin tungkol sa akda na may kaugnay sa:
· Mga hilig/interes o kawilihan
· Kagalakan/kasiglahan
· Pagkainip/pagkayamot
· Pagkatkot
· Pagkapoot
· Pagaaliw/paglilbang
· Atbp.
5.2 naipakikita ang pakiki-isa at pakikisangkot sa mga tauhan at kaganapan o pangyayarti sa akda sa pamamagitan ng mga malikhaing paraan:
· Visual
· Audio
· Pagtatanghalo
5.3 nakapagbibigay ng sariling puna o reksyon sa kahusayan gn may akda sa paggamait ng salita at mga kaukulang pagpapakahulugan sa akda
5.4 nabibigyang pansin ang artistikomg kakayanan sa may akda sa paggamit ng mga salitang naglalarwan sa akda
5.5 makapaglalarwan sa mga tauhan at pangyayari sa tulong ng imahinasyon at lahat ng pandamdam
5.6 natutukoy sa akda ang mga:
· Trdisyong katutubo at pambansa
· Pananaw panrelihiyon
· kaugnay ng pangyayari sa kasaysayan
· kaugnay ng pangyayari sa kasalukuyan
5.7 naihahambing ang akda sa ilang katulad na akda:
· nabasa
· napanood
· npag-aralan sa klase
5.8 nakagagawa ng pagtatasa sa akda sa pamamagitan ng:
5.8.1 pagsusuri sa pagiging makatotohanan/di-makatotohanan ng akda
5.8.2 pagbibigay ng sariling solusyon sa suliranin ng tauhan
5.9 nakabubuo ng sariling pagwawakas batay sa:
· posibilidad ng mga pangyayari
· kilos ng mga tauhan
· sariling mga paniniwala, kaisipan at pagapapahalaga
· mga tunay na pangyayari



IKATLONG TAON
MGA PANLAHAT AT TIYAK NA KASANAYANG PAMPAGKATUTO SA FILIPINO

Pagkatapos ng ikatlong taon,ang mag-aaral ay dapat na nagtataglay na ng kaalaman at angkop na kamalayan sa pagpapahalaga sa kagandahan at kasininagn na panitikan batay sa mga tanggap na pamantatan at pananaw (teorya) sa panunuring pampanitikan.
MAPANURING PAGBASA
1.Nailalapat ang mga batayang kaalaman at kasanayan sa mapanuring pagbasa at/pag-unawa sa ibat-ibang genre ng panitikan sa tulong ng ibat-ibang element na nakapaloob sa akda.
A Nasusuri ang mga elementong pangwistika sa akda
1.1 Natutukoy ang batayang istruktura ng akdand binasa
1.2 Natutukoy ang kahalagahan ng pagbibigay –tuon sa kapangyarihan ng kasiningan ng akda
1.3 Nakilala ang bisa ng pag-uulit ng mga salita,pantig o letra sa kabuoan
At kasiningan ng akda
1.4 Nasasabi ang bisa ng ginawang pamimili ng salita sa pagbubuo ng
Salita sa pagbubuo ng akda
1.5 Nabibigyang-reaksyon ang paggamit ng mga salitang may likas na
Pinagmulan(etimology)
1.6 Nabibigyang nkahulugan ang mga pahiwatig o konohtasyon
1.7 Nagbibihgay ang sariling puna hinggil sa pagkakabuo ng mga
Pangungusap batay sa:
*ikli o haba
*pag-uulit
*pagbabagu-bago ng istilo
*palabuuan ng salita
B.Pagsusuring pangnilalaman:
1. Nasusuri ang batayang element ng ibat-ibang anyo ng panitikan ` (patula at tuluyan)
2. Nasusuri ang akda sa pagkakabuo ng banghay nito mula sa:
*simula
*saglit nakasiglahan
*kaigtingan
*kasukdulan
*kakalasan
*wakas
3. Nabibigyang –reaksyon ang sangkap ng akda batay sa mga kaisipan o tungo saideya
*paksang –diwa
*banghay
*katimpian
*paningin
*pahiwatig
*Simbolo`
4. Naiuugnay ang mga kaisipang nakapaloob sa akda batay sa mga karanasang:
*pansarili
*pampamilya
*pampayanan
*panlipinan
*pandaigdig
5. Nailalapat ang pansariling interpretasyon sa akda batay sa:
*kaangkupan
*kaisipang inilahad
*opinyong nangibabaw
*paniniwalang pinasidhi
*ARGUMENTONG INILAHAD
*pagpahgalagang moral
*pagkamatotohanan
6. Natutukoy ang mga aspektong pangkultura bna nakapaloob sa akda
c.Pagsusuring pampanitifkan
1. Niuugnay ang mga kaalamang pansarili sa akdang binasa batay sa kaligiran ng pagkakabuo nito
2. Nakabubuo ng sariling paghahatol op mpagmamatuwid sa mga ideyang nakapaloob sa akda na batay sa mga pamantayang:
*binubuo ng klase o ng awtoridad
*internal na taglay ng mambabasa at mga pagpapahalagang pangkultura
3 .Nabibigyang –puna ang kaangkupang ng istilo sa pagkakabuo ng akda
4. Nailalapat sa akda and ibat- ibang pananaw (teorya) sa panunuring pampanitikan
4.1Nasusuri ang akda batay sa manipestasyon ng klasismo nito
4.1.1 Nalalarawan ang katangian ng asang akda na may ` manipestasyon ng klasismo
4.1.2 Nasusuri ang pagka-marangal ng mga tauhan
4.1.3 Napipili ang mga kaisipang at pahayag na nagpakita ng kadakilaan ng Diyos at nasasabi ang epekto nito sa tao
4.1.4 Naiisa-isa ang mga tiyak na bahagi sa akda na nagpakita na pinakamataas na antas nmg katotohanan,kabutihan at kagandahan
4.1.5 Naiisa-isa ang mga bahaging nagpakita ng tiyakang kauanbayan ng mga tauhan sa puwersa ng kalikasan
4.1.6 Nasusuri ang akda batay sa pagkaunibersal na sining na nasasalamin sa akda
4.2 Nasusuri ang akda batay sa manipestasyon ng kalakarang romantisismo sa pagbasa/pag-unawa sa akda
4.2.1 Nailalahad ang bisa ng paggamit ng kalikasan at kapaligiran sa pagkamasining ng akda
4.2.2 Nabibigyang-puna ang bisa ng paggamit ng mga salita na nagpapahayag ng matinding damdamin
4.2.3 Natutukoy ang mga bahaging nagpakita ng:
*di kapani-paniwalang damdamin sa pangyayari
*heroism
4.3 Nabibigyang –halaga ang akda sa pananaw humanism
4.3.1 Natutukoy ang mga katangian na akdang may manipesrasyon ng humanism
4.3.2 Naiisa-isa ang mga tiyak na bahagi sa akda na nagbibigay –halaga sa kagalinagan ng tao
4.3.3 Natutukoy ang mga pahayag na patungkol sa:
` *kagandahan ng pag-uugali
*kabutihan ng gawi ng tao
*kagandahan g ginawa ng isang tao
*magandang-aral na napulot sa tao
*Pagpaparangal sa isang tao
` 4.4 Natutukoy ang mga katangian ng akda na may manipestasyon ng imahismo
4.4.1 Nakikila ang mgamsangkap ns taglay ng matulaing imahe batay sa
* salita
*taludtod
*saknong
*kabuoan ng akda
*pamagat ng akda`
4.4.1 Natutukoy ang bisang pandamdamin at pangkaisipang nakapaloob sa akda
4.4.3 Nakakalikha bng pansariling matulaing imahe batay sa akda
4.5 N atutukoy ang ang mga katangian ng mga akdang may manipestasyon ng naturalismo
4.5.1 N akakapag bigay-patunay na ang buhay ay puspos ng pakikipagsapalaran at pakikipagtunggali
4.5.2 Nabibigyang –puna ang pakikipagsapalaran At pakikipagtunggali ng tao na binibigyang diin sa akda
4.5.3 Nasusuri ang umiiral na epekto ng kaligiran sa pakikipagsapalaran at pakikipagtunggali sa karakter ng tao
4.6 Natutukoy ang kaalaman sa kalakarang realismo sa pagsusuri sa akda
4.6.1 Nasusuri ang ugnayan ng tauhan sa kanyang sarili.sa kapwa at sa lipunang kanyang ginagalawan
4.6.2 Nasusuri ang ugnayan ng tauhan sa kanyang kapwa at lipunan
4.6.3 Nakakapagpatunay na ang mga pangyayari sa akda ay maaring maganap sa tunay na buhay
4.6.4 Natutukoy ang transportasyon g nagaganap sa tauhan batay sa pagbabagong
*pisikal
*emosyunal
*intelekywal
*ispiritwal
*ideyolohikal
4.7 Nasusuri ang akda batay sa kalakalang formalismo
4.7.1 Nasusuri ang sangkap/element na taglay ng bawat anyo ng panitikan
4.7.2 Nasusuri ang istruktura ng akda batay sa:
*kalakasan/kahinaan
*kasiningan
4.7.3 Naihahambing ang akda sa iba pang katulad ng genre bnatay Sa element nito.


MGA KOMPETENSING LILINANGIN SA PAGSUSURI NG
NOLI ME TANGERE
Pangkalahatang layunin sa pagtuturo ng akda ang (a) magkaroon ng pangkalahatang kaalaman tungkol sa akda at sa genre at panahong kinabibilangan nito,a (b)mapahalagang at makalugdan ang buong akda.

1.Natitiyak an gang kaligirang pangkasaysayang ng akda sa pamamagitan ng:
1. pagtukoy sa mga kondisyono sa panahong isinulat ang akda
1.2 pagpapatunay ng pag-iral ng mga kondisyong ito sa kabuoana bahagi ng akda
1.3 Pagtukoy sa layunin ng may-akda sa pagsulat ng akda
1.4 pagtiyak sa epekto ng akda pagkaraang maisulat ito hanggang sa kasalukuyan
2.Nayyukoy ang kakaibang katangian ng akda sa pamamagitan ng
2.1 : pagtutukoy sa akda
2.2 pagtiyak sa mga elementong matatagpuan sa akda kaugnay sa kinabibilangan nitong genre(nobela)
2.3 pagtukoy sa mga papel na ginagampanan ng mga tauhan sa akda
2.4 pagbibigay –kahulugan sa mga:
*matatalinghagang salita
*tayutay
*simbolo
2.5 paglalahad sa pangunahing kaisipan sa bawat kabanata
2.6 pagtuntun sa mga pangyayaring sa akda
2.7 pagtukoy sa mga tunggaliang naganap sa akda
2.8 pagtiyak sa tagpuan
2.9 pagtukoy sa wakas ng akda
3.Nasusuri ang kaisipang inilahad (Diyos,bayan.kapwa,magulang)
3.1naiisa-isa ang mga kaisipang ito gya ng:
*pamamalakad sa pamahalaan
*paniniwala sa diyos
*kalupitan sa Diyos
*kayamanan
*kahirapan
*at iba pa
3.2Natutukoy ang mga bahaging tumitiyak sa mga kaisipang lutang sa akda
3.3Natitiyak ang kabuluhan ng mga kaisipan lutang sa akda kaugnayan ng mga:
*karanasang pansaril
*gawaing pangkumunidad
*isyung pambansa
*pangyayaring pandaigdig
3.4Naipapahayag ang sariling paniniwala at pagpapahalaga kaugnay ng mga kaisipang lutang sa akda
4.Nailalapat ang mga tiyak na lapit at pananaw sa pagsusuri ng akda
4.1Naiisa-isa ang mga elementong romantiko na pangunahing katangian sa akda
4.2Nabibigyang-pansin sa tulong ng mga tiyak na bahagi ang ilang katangiang klasiko sa akda
4.3Napapatunayan ang ilang element ng humanismo sa ilang bahagi na akda
4.4Nakakapagpatunay sa naturalisko ng katangian sa ilang bahagi ng akda
4.5Natutukoy ang mga imaheng ginagamit sa akda
4.6Natitiyak sa mga bahagi ang pagkakamatotohanan ng akda sa pamamagitan ng pag0-uugnay sa ilang pangyayari sa kasalukuyan
5.Naipapakita ang pagkakaroon ng malalim na pagkaunawa sa akda upang mapahalagahan at kalugdan ito nang lubos
5.1 Nailalahd ang mga pansariling damdamin tungkol sa akda na may kaugnayan sa:
*mga hilig/intereso kawilihan
*kagalakan/kasiglahan
` *pagkainihp/pagkayamot
*pagkatakot
*pagkapoot
*pagka-aliw/pagkalibang
*at iba pa
5.2Naipapakita ang pagkakaisa at pakikisangkot sa mga tauhan at kaganapan o pangyayari sa akda sa pamamagitan ng pagiging:
*sensitibo
*pagkamahabagin
5.3 Nakapagbibigat ng sariling puna o reaksyon sa kahusayan ng may akda sa paggamit ng salita at mga kaukulang pagpapakahulugansa akda
5.4 Nabvibigyang pansin ang artistikong kakayahan ng may akda sa paggamit ng mga salitang naglalarawan sa akda
5.5Nakakapaglarawan sa mga tauhan at pangyayari sa tulong ng imahinasyon at lahat ng pandamdamin
5.6 Natutukoy sa akda an gang mga:
*tradisyong katutubo at pambansa
*pananaw panrelihiyon
*kaugnay na pangyyari sa kasalukuyan
*kaugnay na pangyayari sa kasaysayan
5.7Naihahambing ang akda sa ilang katulad na akdang:
*nabasa
*napanood
*napag-aralan sa klase
5.8 Nakakagawa ng pagtatasa sa akda sa pamamagitan ng:
*pagsusuri sa pagiging makatotohanan /di makatotohanan ng akda
*pagsusuri sa mga pagkilos ng mga tauhan
*pagbibigay ng sariling solusyon sa mga suliranin ng mga tauhan


IKAAPA NA TAON
PSSLC FOURTH YEAR
MGA PANLAHAT AT TIYAK NA KASANAYANG
PAGKATUTO SA FILIPINO
IKAAPAT NA TAON
Pagkatapos ng ikaapat na taon,ang isang gradweyt ay nagtataglay na ng kahusayan ,kaalaman at angkop na kamalayan sa pagsasagawa ng mapanuring paghusga at pagbasa ng mga akdang reyunal at asyanong nakasalin sa Filipino batay sa mga tanggap na pamantayan at pananaw(teorya)sa panunuring pampanitikan.
Mapanuring Pagbasa
A. Pagsusuring Pang-wika
1. Napahahalagahan ang pagkakabuo ng akda batay sa paggamit ng angkop na mga salita, pangungusap at mga pahayag
1.1 nasasabi ang bisa sa akda ng piniling salita ayon sa kahulugang:
Likas
Tago
Matalinghaga
Atbp.
1.2 Nasusuri ang bisa ng pagkakabuo ng mga pangungusap batay sa:
Paggamit ng mahahaba at maiikling pangungusap
Paa-uulit ng mga pangungusap
Pagbabagu-bago ng istilo sa pagbubuo nh mga pangungusap
1.3 Natutukoy ang mga bahaging nagpapahayag ng mga:
Talinghaga
Larawang-diwa
Pagpapatungkol (referensya)
B. Pagsusuring Pangnilalaman
2. Nasusuri ang mga elementong pangnilalaman ng akda
2.1 Nalilinaw ang istruktura ng banghay ng akda sa:
Simula
Saglit na kasiglahan
Kaigtingan
Kasukdulan
Kakalasan
Wakas
2.2 Naiuugnay ang mga kaisipang nakapaloob sa akda batay sa nangyayari sa:
Sarili
Pamilya
Pamayanan
Lipunan
Daigdig
2.3 naihahambing ang akda sa iba pang akda batay sa:
Tauhan
Pangyayari
Mensahe
Paksa
Tema
Istruktura
2.4 natutukoy ang layunin ng akda gaya ng:
Nagtuturo
Nagpapliwanag
Nagbibigay-aliw
Atbp
C. Pagsusuring Pampanitikan
3. Nasusuri ang akda ayon sa mga element at pananaw pampanitkan
3.1 naiuugany ang mga kaalaman tungkol sa akda batay sa kaligirang pangkasaysayan nito
3.2 nasusuri ang akda batay sa mga tiyak na batayang kaalaman ng kinabibilangang genre nito (hal. tula, dula, nobela atbp.)
3.3 nabibigyang-puna ang istilong ginamit ng may akda
3.4 nailalapat sa akda ang iba pang pananaw (teorya) at lapit sa panunuring pampanitikan
3.4.1 Eksistensyalismo
3.4.1.1 nakikilala ang mga bahagi ng akda na nagpapkita ng tao batay sa kanyang:
Kilos
Gawi
Ugali
Paniniwala
Paninindigan
Kakayahang pansarili
3.4.1.2 nakikilatis ang tauhan batay sa:
Pagdedesisyon nito
Pakikitungo sa ibang tauhan
3.4.2 Dekonstruksyon
3.4.2.1 natutukoy ang katangian ng relasyon ng tao sa lipunan na inilahad sa akda
3.4.2.2 nasusuri ang mga pagtutunggaling sa mga relasyong ito na nakapaloob sa akda
3.4.2.3 natutukoy ang mga luma, tradisyunal na balangkas, kalakaran, ideya, paniniwala na nakaloob sa akda
3.4.2.4 nakabubuo ng mg bagong kaisipan kaugnay ng mga ideyang lumutang sa akda
3.4.2.5 nakabubuo ng sariling pagwawakas sa akda
3.4.3 femenismo
3.4.3.1 nalilinaw ang pagpapahalaga
3.4.3.2 natutukoy sas re;asyon ng mga tauhan ang manipestasyon ng pagkapantay/di-pagkapantay-pantay ng mga kasarian
3.4.3.3 nalilinawan ang pangangailangang igiit ang lugarng kababaihan sa lipunan at magkaroon ng mapagpalayang kamulatan
3.4.3.4 nakapagpapatunay n gang kababaihan ay may may mahalagang papel sa lipunan
3.4.4 Lapit Arketipal
3.4.4.1 natutukoy ang mga bahaging nagpakita ng orihinal
na pinangagalingan ng ideya,anyo,bagay,paniniwala,
kaisipan
3.4.42 naiuugnay ang mga orihinal na ideya,anyo,paniniwala
Kaisipan sa mga kilos ng tauhan sa pamamagitan ng pagtukoy sa kahulugan ng mga ideyang ito

3.4.5 Kapit Sosyolohikal
3.4.5.1 Nailalahad ang papel ng tao bilang bahagi ng isang lipunan
3.4.5.1 Napapatunayan na may mga pamantayan salipunan na nabuo ng tao bilang bahagi nito na dapat sundin upang manatili ang kaayusan at kairalan nito
3.4.5.3 Nabibigyang-diin ang mga pwersa sa lipunan na nagpapabago sa pananaw,kilos,gawi,at pag-uugali ng tao

3.4.6 Lapit Sikolohikal
3.4.6.1 Nabibigyang-diin na ang pag-iisip,gawi,at ugali ng tao ay hinuhubog ng pasraan nang pagpapalaki sa kanya,ng kanya ng mga karanasang pinagdaanan at ng impluwensiya ng kanyang kapaligiran
3.4.6.2 Nabi bigyang -0pansin ang mga pagtatalo sa damkdamibn at isip ng mga tauhan na naging dahilan ng tunggalian sa pagitan nila
MGA KOMPETENSING LILINANGIN SA SA PAGSUSURI
EL FILIBUSTERISMO
Pangkalahatang layunin sa pagtuturo ng akda(a)magkaroonb ng pangkalahatang kaalaman yungkol sa akda at sa genre at panahong papel kinabibilangan nito,at mapahalagahan at makalugdan ang buong akda

1.Natitiyak ang kaligirang pangkasaysayang ng akda sa pamamagitan ng:
1.1 pagtukoy sa mga kondisyon sa panahong isinulat ang akda
1.2 pagpapatunay ng pag-iral ng mga kondisyon ito sa kabuoan o ilang bahagi ng akda
1.3 pagtukoy sa layunin ng may akda sa pagsulat ng akda
2. Nalilinaw ang kakaibang katangian ng akda sa pamamagitan ng:
2.1 pagbubuod sa akda
2.2 pagtiyask sa mga elementong matatagpuan sa akda kaugnay ng kinabibilangan nitong genre(nobela)
2.3 pagtukoy sa mga papel na ginampanan ng mga tauhan sa`akda
2.4 pagbibigay-kahulugan sa mga:
*mataliunghagang salita
*tayutay
*simbolo
2.5 paglalahaf ng pangunahing kaisipan sda bawat kabanata
2.6 pagtuntun sa mga pangyayaring sa akda
2.7 pagtukoy sa mga tunggaliang naganap sa akda
2.8pagtiyak sa tagpuan
2.9 pagtukoy sa wakas ng akda
3.nasusuri ang mga kaisipang lutang sa akda(*diyos,bayan,kapwa,magulang)
3.1 Naiisa-isa ang mga kaisipang ito gaya ng
3.1.1 kabuluhan ng edukasyon
3.1.2 pamamalakad sa pamahalaan
3.1.3 pagmamahal sa
*sarili
*bayan
*pamilya
* iniibig
3.1.4 kabayanihan
3.1.5 karuwagan
3.1.6 paggamit ng kapangyarihaan
3.1.7 kapangyarihan ng salapi
3.1.8 kalupitan sa kapwa
3.1.9 kahirapan
3.1.10 karapatang pang tao
3.1.11 paglilibang
3.1.12 pgsasamantala
3.1.13 kawanggawa
3.1.14 paninindigan sa prinsipyo at iba pa
3.2 Natutukoy ang mga ba haging tumitiyak sa mga kaisipang lutang sa akda
3.3 Natitiyak ang kabuluhan ng mga kaisipang lutang sa akda kaugnay ng mga:
Karanasang pansarili
Gawaing pang komunidad
Isyung Pambansa
Pangyayaring pangdaigdig
3.4 Naipapahayag ang mga pansariling paniniwala at pagpapahalaga kaugnay ng mga kaisipang lutang sa akda

4. Nailalapat ang mg tiyak na lapit at pananaw sa pagsusuri ng akda
4.1naiisa-isa ang mga elementong romantiko na pangunahing katangian ng akda
4.2 Nabibigyang-pansin sa tulong ng mga tiyak na bahagi ang katangiang klasiko sa akda
4.3 Napatutnayang ang ilang elemento ng humanism sa ilang bahagi ng akda
4.4 Nakapagpapatunay sa naturalistikong katangian sa ilang bahagi ng akda
4.5 natutukoy ang mga imheng ginamit sa akda
4.6 natitiyak sa mga bahagi ang pagkamakatotohanan ng akda sa pamamagitan ng pag-uugnay sa ilang pangyayari sa kasalukuyan

5.Naipapakita ang pagkakaroon ng mas malalim na pagkaunawa sa akda upang mapahalagahan at kalugdan ito ng lubos
5.1Nailalahad nang pasalita o pasulat man ang mga pansariling damdamin tungkol sa akda na may kaugnayan sa:
mga hilig/interes o kawilihan
kagalakan/kasiglahan
pagkainip pagkayamot
pagkatakot
pagkapoot
pagka-aliw/pagkalibang
at iba pa
5.2naipakikita ang pakikiisa at pakikisangkot sa mga tauhan at kaganapan o pangyayari sa akda sa pagiging:
*sensitibo
* pagkamahagin
5.3 Nakapagbibigay ng sariling puna o reaksyon sa kahusayan ng may-akda sa pagan=mit ng salita at mga kaukulang pagpapakahulugan sa akda
5.4 Nabibigyang-pansin ang artistikong kakayahan ng may-akda sa paggamit ng mga salitang naglalarawan sa akda
5.5 Nakakapaglarawan sa mga tauhan at pangyayri sa tulong ng imahinasyin at blahat ng pandamdam
5.6 Natutikoy sa akda ang mga:
*tradisyong katutubo at Pambansa
*pananaw panrelihiyon
*kaugnay na pangyayari sa kasalukuyan
*kaugnay na pangyayari sa kasaysayan
5.7 Naihahambing ang akda sa ilang katulad na na akdang:
*nabasa
*napanood
*napag-aralan sa klase
5.8 nakagagawa ng pagtatasa sa akda sa pamamagitan ng
5.8.1 pagsusuri sa pagiging makatotohanan/di makatotohanan ng akda
5.8.2 pagsusuri sa mga pagkilos ng mga tauhan
5.8.3 pagbibigay ng sariling solusyon sa mga suliranin ng mga tauhan















MGA PANLAHAT AT TIYAK NA KASANAYANG PAMPAGKATUTO
Unang taon:
Sa pagtatapos ng unang taon, ang isang magaaral ay nararapat na natataglay na ng sapat na kasanayan at kaalamang magamit nang wasto ang mga angkop na istrukturang gramatikal sa isang iskolarling pakikipagtalstasan sa tulong ng mapanuring pagbasa ng iba’t ibang uri ng teksto.

A. PAKIKINIG
1. Napapaunlad ang mga kasanayan sa pagunawa, pagpapakahulugan, pagsusuri at pagbibigay-halaga sa mga diskursong napakinggan.
1.1 Naisasagawa ang mga kasanayan sa maunawang pakikinig z9listening comprehension)
1.1.1 Napakinggan ang kaisipang batay sa:
*dami o lawak
*tiyak o di-tiyak
*lokasyon o direksyon
*sanhi o bunga
1.1.2 Nabibigyang halaga ang mga pananalitang naring batay sa paraan ng pagpapahayag
1.1.3 Natutukoy ang napakinggang diskurso ang mga pahayag na:
*nagpapakilala ng ideya
*nagpapatibay ng ideya
*naglilipat nito sa bagong ideya
*nagwawakas ng isang ideya
1.1.4 Nabibigyang-diin ang mahalagang punto sa tekstong narinig
1..1.5 Nasusundan angf daloy ng usapang napakinggan tulad na kung papaano:
*nakakapagsimula(sumasang-ayon o sumasalungat)
*nakakapagpatuloy(nagdaragdag,nagpapahalaga,nagpapalutang,ng
Ideya o nagbabawas)
*nakapagwawakas
1.1.6 Natutukoy ang pgsisimula ng isang usapan sa pamamagitan ng tuwirang at di-tuwirabng pahayag
1.1.7 Natutukoy ang angkop na hangganan ng mga salita (word boundaries) sa mga napakinggang usapan
1.1.8 Naisasagawa angkop na pag-uulit ng mga pahayag na pinakinggan
2. Naisasagawa ang mga kasanayan sa maunawaang pakikinig sa ibat`ibang diskurso na ang layon ay makaunawa,makakuha at nakapag-ayos ng mga inpormasyon.
2.1.Natutukoy ang pangunahing ideya sa tulong na pangunahing detalye sa teksto
2.2 Natutukoy ang angkop na punto sa iasng teksto na may:
*koordinasyon ng magkaugnay na impormasyon
* maayos na pagkakasunod ng mga nagsasalutang ideya
2.3 Nabubuod ang teksto batay sa mga mahalagang punto
2.4 Napaikli ang diskursong napakinngan sa pamamagitan ng:
*pagbabawas ng paulit-ulit at walangf kaugnayang impormasyon
2.5 Naisasaayos ang mga napakinggang impormasyon sa pamamagitan ng pamamaraang retorikal (rhetorical devices):
*definisyon
*klasifikasyon
*deskripsyon ng proseso
*at iba pa
2.6 Naisasagawa ang pagtatala ng napakinggan na impormasyon
*sa parehong istilo (paraphrasing)
*sa naiibang istilo
3. Naipamamalas ang kasanayan sa maunawang pakikinig kaugnay sa pagkakaroon ng kritikal na pag-iisip at mabisang pagpapahayag ng damdamin
3.1 Natutukol ang mahahalagang salita (key words) na nagpapahayag ng paksa at proposisyon
3.2 Natutukoy ang mga panandang ginamit sa napakinggang diskurso
3.3 Natutukoy ang mga pahayag na:
*nagpapayo
*nagbababala
*nanghihikayat
*nangangatwiran
3.4 Natutukoy sa mga pahayag nap pinakinggan ang njagsasad ng magandang intensyon ng nagsasalit a
4. naisasgawa ang mga kasanayan sa maunawang pakikinig sa iba’t ibang diskurso na may layuning transaksyunal
4.1 Natutukoy sa diskursong napakinggan kung may sapat na kaalaman sa paksa ang nagsasalita
4.2 Nnatutukoy kung ang isang pinakinggang oproposisyon ay matibay o hindi
4.3 Natutukoy ang maaaring kalabasan ng mga pangyayaring napakinggan
4.4 Nasusuri ang level ng kahalagahan ng impormasyong napakinggan
4.5 Nabibigyang linaw angpinakinggang diskurso hingil sa:
· Mahalagang puntos
· Paksa
·Ideya
4.6 Naibibbigay ang kahulugan ng konsepto ayon sa:
· Dami o lawak
· Ityak o di tiyak
· Sanhi o bunga
· Panahon
· Paghahambing at pag-iiba
· Kronolohikal
loob ng tekstong napakinggan:4.7 Natutukoy ang salita/parirala na nag-uugnay sa mga pangungusap sa
· Paglulugar
· Pagbibigay-diin
· Pagtutulad at pag-iiba
B. Pagsasalita
1. Natatamo ang mga kaalamang pangwika na makatutulong sa malinaw at mabisang pakikipagkomunikasyon

1.1 Nakikilala ang uri at gamit sa pagpapahayag ng mga
· Ponemang segmental
· Ponemang supra-segmental
1.2 Nagagmit ng wasto ang mga salitang hiram
1.3 Nagagamit na wasto ang mga salitang may diptonggo at klaster
1.4 Nagagamit ng angkop ang mga pares-minimaL
1.5 Nnakabubuo ng iba’t ibang salita batay sa punong salita sa pamamagitan ng:
· Paglalapi
· Pag-uulit
· Pagtatambal
1.6 Nakabubuo ng iba’t ibang uri ng pangungusap batay sa layon
· Naglalarawan
· Nagsasalaysay
· Naglalahad
· Nangangatwiran
1.7 Nakabubuo ng mga pangungusap batay sa tiyak na balangkas
· Payak
· Tambalan
· Hugnayan
· Langkapan
1.8 Nagagmit ng wasto ang mga salitang nagpapahayag ng:
· Dami o lawak
· Tiyak o di-tiyak
· Lokasyon o direksyon
1.9 Nabibigyang kahulugan ang mnga salita /pahayag na kumakatwan sa:
· Simbolo
· Imahe
· Pahiwatig
1.10 Natutukoy ang mga keywords o susing salita na naghuhudyat ng :
· Paksa
· Proposisyon
· Positive na pahayag negtiv na pahayag
1.11 Natutukoy ang mga pangungusap na nagpapahayag ng:
· Damdamin
· Ideya
· Kaisipan
· Mensahe
1.12 Nakabubuo ng mga pahayag mula sa dalawa at higit pang ideya
1.13 Nakagagamit ng angkop na bahagi ng pananalita sa pagbuo ng paksa ng pangungusap
1.14 Nakakagamit ng tiyak na bahagi ng pananalita sa pagbuo ng panaguri
1.15 Nakabubuo ng mga salita/pangungusap na nagpapakilala ng:
· Pagiging makatotohanan ng ideya
· Pagiging opinyon lamang
1.16 Nakabubuo ng mga salita/pangungusap na:
· Nagpapakilala ng ideya
· Nagpapatibay ng isang ideya
1.7 Nagagamit nang wasto ang mga salita/pangungusap na:
· Naglilipat ng isang ideya sa bagong ideya
· Nagwawakas ng ideya
1.18 Nakabubuo ng mga pangunahin at pantulong na pangungusap
1.19 Nakabubuo ng mga pangungusap na nagpapakilala ng paraan ng pagsalaysay


1.20 Nakikilala ang mga salita/pahayag na nagsasaad ng sanhi at bunga
1.21 Natutukoy ang mga pangungusap na nagpapakilala ng pakay o motive
1.22 Nakabubuo ng mga pangungusap na nagpapahayag ng:
· Kasiya-siyang palagay
· Di-kasiya-siyang palagay
1.23 Nakagagamit ng mga pangungusap/pahayag na nagpapakilala ng:
· Pagkakatulad ng ideya
· Pagsasalungatan ng ideya
1.24 Nakikilala ang iba’t ibang pagbabagong morpoponemik na nagaganap sa isang salita
· Asimilasyon
· Maypalit
· Maylipat
· Maykaltas
1.25 Nagagamit nang wasto ang iba’t ibang modal ng Filipino
1.26 Nasusuri ang mga sangkap o element ng pangungusap para tukuyin ang pandiwa at ang nga kumplemento at pokus nito:
· Kumplementong/pokus sa actor
· Kumplementong/pokus sa layon
· Kumplementong/pokus sa ganapan
2. Naipapakita ang kasanayan sa paggamit ng Filipino sa verbal na komunikasyon
2.1 Nakabubuo ng definisyon ng mga salita at kosepto
2.2 Natutukoy ang punto ng pagkakatulad at pagkakaiba ng mga pahaYg
2.3 Naipaliwanag ang katwiran sa pagsalungat o pagsang-ayon sa isang ideya
2.4 Nakabubuo ng mga tiyak na paninindigan kaugnay sa binasa o pinakinggan
2.5 Nakabubuo ng mga angkop na tanong bilang paglilinaw sa mga mensaheng ibinibigay/titanggap
2.6 Naisasalaysay nang buong linaw ang mga kaalamang binasa o pinakinggan
2.7 Napipili ang angkop na ekspresyon/pananalita sa pagpapahayag ng sariling puna
2.8 Naipapahayag ang nga panukala o proposisyoN
2.9 Nabibigyang-reaksyon ang mga panukala o proporsyon
2.10 Naiwawasto anag maayos ang mga maling pananaw na napakinggan
2.11 Nakapagpapahayag ng positive na pananaw sa mga bagay-bagay
2.12Nakabubuo ng hinuha sa mga impormasyong pinakinggan
2.13 Nagagmit ang angkop na pananalita sa panghihikayat
2.14 Nabibigyang-dahilan/katwiran ang kilos ng kapwa
2.15 Nailalahad ng wasto ang pagsasagawa ng isang proseso
2.16 Naipagtatanggol ang isang proposisyon,aksyon at panukala
2.17 Nakasasalungat sa isang proposisyon,aksyon at panukala
C. Pagbasa
1. Napapayamanan ang talasalitaan sa pam,amagitan ng pagtukoy sa kayarian ,kahuilugan at kaangkupan ng mga salita sa kontekstong pinaggagamitan
1.1 Napipili ang mga salitang angkop sa tiyak na sitwasyon
1.2 Napipili ang mga salitang ang kahulugan ay ipinahihiwatig ng tunog nito (onomatopea)
1.3 Nasasabi ang kahulugan ng mga salita batay sa pagkakagamit nito sas pangungusap
1.4 Naibibigay ang tindi ng pagpapakahuilugan sa mga salitang may bahagyang pagkakaiba (clining)
1.5 Nabibigyang klahulugan ang mgha salkiyta ayon sa:
· Denotasyon
· Konoyasyon
1.6 Napag-uuri ang mga salitang magkasalungat bilang:
· Mga komplementaryo (hal. lalaki-babae,uhay-patay)
· Mga naaantas o nasusukat (hal. malaki,maliitmalamig,mainit)
· Tugunan (hal. nagbigay-tumanggap,nagbili-bumili,limot-tandaan)
1.7 Natutukoy ang mga salitang may higit sa isang kahulugan
1.8Nagagamit ang dating kaalaman sa pang-unawa at pagpapakahulugan sa mg Nnasasabi ang kahulugan ng matatalinhagang salilta ay nga idiom1
2.1Napagtutulad at napag-iiba ang mga kaisipang nakapaloob sa tekstong binasa
4.4 Nasusuri ang tekstona binasa batay sa:
* istilo sapagbubuo ng mga salita
*istilo sa pagbubuo ng mga pangungusap
*istilo sa pagbubuo ng talata
4.5 Naiuugnay ang paksa/kaisipang nakalahad sa teksto sa kasalukuyang panahon
4.6 Naibibgay ang wastong hinuha
*pangyayari
*kaalaman
*pakay o motiv
*layon ng may akda
4.7 Nakikilala ang pangunahing puntos sa isang pahayag sa pamamagitan ng:
*paraan ng paglalahad
*pangwakas nd pagbibigay diin
*paksang pangungusap Sa mga pahayag na pabuod
*paksang pangungusap sa mga pahayag na pasaklaw
4.8Nalalagom Ang mga impormasyong nakapaloob sa binasa ayon sa sariling pangkahulugan
4.9 Nabibigytang –impreston ang kahinaan ng mga pangyayari sa pamamagitan ng:
*pagbubuo ng sariling wakas
*pagbabago ng wakas
4.10Nababahagi ang sariling pananaw sa katangian ng teksto ayon sa:
*kaangkupan sa lipunan
* pagkamatotohanan
* pagkapani-paniwala
* pagigina kasiya-siya
4.11 Naihahambing ang mga kaisipang inilahads sa teksto sa:
*pamantayang pansarili
*pamantayang galling sa ibang tao
*sinasabi ng ibang teksto sa nabasa

D. PAgsulat
1. Naipakikita amg kakayahang pumili ng pamamaraan ay batayabg
panretorika upang pasulat na maipahayag ang sariling damdamin, opinyon, ideya at saloobin






`